فعالیتهای آموزشی

               تهیه وتنظیم مهری عادل نیا آموزگار پایه ششم ابتدایی دبستان شهربانو

انگیزه چیست؟

انگیزه حالت مشخصی است که سبب ایجاد رفتاری معین می شود. انگیزه های روانی به طور عمده تحت تأثیر اجتماع خاصی قرار دارند که شخص در آن رشد کرده است.

تعریف انگیزش:

انگیزش به علت یا چرایی رفتار اشاره دارد، روان شناسان مفهوم انگیزش را به عواملی محدود می سازند که به رفتار نیرو می بخشد و به آن جهت می دهند.

 

تأثیر انگیزش بر یادگیری

انگیزش هم هدف است، هم وسیله. به عنوان هدف، از دانش آموزان می خواهیم نسبت به موضوع های گوناگون علمی و اجتماعی علاقه کسب کنند. به عنوان وسیله، انگیزش مانند آمادگی ذهنی یا رفتار ورودی، پیش نیاز یادگیری به حساب می آید و تأثیر آن بر یادگیری، یکی از امور بدیهی است. یادگیری معلول انگیزه های متفاوت است. یکی از این انگیزه ها که نقش مهمی در جریان یادگیری دارد، میل و رغبت شاگردان به آموختن است. رغبت، محرکی است که نیروی فعالیت را افزایش می دهد. برای این که شاگردان در هنگام یادگیری فعال باشند، باید به موضوعی که می خواهند فرا بگیرند، علاقه مند باشند. برای ایجاد رغبت، لازم است مطالب و مفاهیم درسی بر اساس نیاز شاگردان تنظیم شود و هدف ها برای دانش آموزان ارزشمند و قابل وصول باشد. هدف ارزشمند و قابل وصول، فرد را به خواستن و طلب کردن وا می دارد و نیروی لازم برای فعالیت را در او به وجود می آورد. از راه های متفاوتی می توان ایجاد انگیزه کرد و علاقه ی دانش آموزان را به یادگیری افزایش داد. در این نوشتار، بعضی از این روش ها و فنون معرفی می شوند.

 

ده روش برای ایجاد انگیزش در دانش آموزان

 

 

1. بیان دقیق انتظارات در آغاز درس، با توجه به هدف های آموزشی

این نکته که دانش آموز بداند معلم چه انتظاراتی از او دارد و هدف کاملاً برای او روشن باشد، بی شک به بهبود یادگیری و افزایش علاقه در یادگیرندگان کمک خواهد کرد. پژوهش های انجام شده نشان داده اند یادگیرندگانی که از هدف های درس و آموزش اطلاعی ندارند، به خوبی یادگیرندگانی که معلم قبل از شروع درس انتظارات خود را به ایشان می گوید و آنان را از هدف های درس آگاه می سازد، در پیشرفت درس موفق نمی شوند.

 

2. استفاده از تشویق های کلامی در شرایط لازم

در بسیاری مواقع، تشویق های کلامی معلم از دیگر انواع تشویق، مؤثرتر است و تأثیر بسیار زیادی بر عملکرد دانش آموز دارد، چون بلافاصله پس از یک رفتار خوشایند رخ می دهد. استفاده از واژه هایی چون: «خوب»، «عالی»، «آفرین» و «خیلی خوب» پس از عملکرد درست دانش آموز، از تدبیرهای مؤثر انگیزشی است. مؤثرترین تشویق آن است که به رفتار و عملکرد درست دانش آموز وابسته باشد. هم چنین معلم باید به اندازه ی لازم دانش آموزان را ستایش و تشویق کند. اگر تشویق بیش از حد باشد، اثر مثبت خود را از دست می دهد و از خاصیت تقویت کنندگی آن کم می شود.

 


 

3. بهره گیری از آزمون و نمره

نمره های ارزشیابی هایی که معلمان از دانش آموزان به عمل می آورند، ارزش انگیزشی زیادی دارند، زیرا این نمره ها با پاداش هایی چون: تأیید معلم و پدر و مادر، ارتقا به کلاس بالاتر، ورود به دانشگاه و رضایت از عملکرد خود، همراه اند. به ویژه اگر این نمره ها به صورت مستمر و ماهانه همراه با بازخورد به اطلاع سرپرست دانش آموزان رسانده شود، در افزایش انگیزش دانش آموزان اثر مثبتی دارد. بنابراین معلم می تواند با اجرای آزمون های هدفمند، سطح انگیزشی یادگیرندگان را بالا ببرد. با این حال نکته ای را که باید درباره ی امتحانات گوناگون در نظر داشت، این است که از آن ها به عنوان وسیله ای برای اطلاع دانش آموزان از نحوه ی عملکرد و میزان یادگیری شان استفاده کرد، نه به عنوان وسیله ای برای تهدید و تنبیه آنان.

 

4. استفاده از خاصیت برانگیختگی مطالب

هر اندازه مطالب ارائه شده، جدید، پر معنی و تعجب بر انگیز باشد، باعث افزایش سطح برانگیختگی و هم چنین عامل تحریک حس کنجکاوی در دانش آموزان می شود. با توجه به این موضوع، معلم می تواند با ارائه ی مطالبی که ویژگی های برانگیختگی دارد، در دانش آموزان ایجاد انگیزه کند. مطلبی که برای دانش آموز نو و معنی دار باشد، شوق یادگیری و دانستن را در او افزایش می دهد و میل و رغبت او را به یادگیری بیشتر خواهد کرد.

 

5. ارائه ی مطالب آموزشی از ساده به دشوار

ارائه ی مطلب از ساده به مشکل باعث می شود، دانش آموز در ابتدا به موفقیت هایی دست بیابد. این موفقیت اولیه موجب می شود، دانش آموز اعتماد به نفس بیشتری کسب کند. همین امر، تحرک و انگیزشی در او ایجاد می کند تا برای یادگیری متن های دشوارتر بعدی آماده شود. برعکس، چنان چه مواد آموزشی در ابتدا به صورت مشکل ارائه شوند، ممکن است شکست و ناکامی را در دانش آموز به دنبال داشته باشد و به دنبال آن دلسردی و بی انگیزگی در او ایجاد شود. نیز باید گفت، موفقیت آغازین دانش آموز، موجب دریافت تشویق هایی از سوی معلمان و پدر و مادر خواهد شد و این خود، به افزایش انگیزه برای یادگیری بیشتر در دانش آموزان می انجامد.

 

6. کاربرد مثال های آشنا هنگام آموزش مطالب تازه و استفاده از موقعیت های تازه هنگام کاربرد مطالب آموخته شده

برای این که علاقه ی دانش آموزان به یادگیری بیشتر شود، به طوری که دانش آموز خود با میل و رغبت پی گیر مطلب شود، بهتر است معلم به هنگام آموزش مطالب تازه، از مثال های ملموس و آشنا استفاده کند. استفاده از مثال های شناخته شده، ذهن دانش آموز را تحریک می کند و علاقه به جریان یادگیری را در او افزایش می دهد. زمانی که می خواهید مطالب آموخته شده حالت کاربردی داشته باشد، بهتر است آن ها را در موقعیت های تازه به کار ببرید؛ زیرا استفاده از موقعیت های تازه باعث می شود، دانش آموز از حالت کسلی که در اثر یکنواختی برایش ایجاد شده است، خارج شود و با میل و علاقه در جریان یادگیری قرار بگیرد.

 

7. بهره بردن از روش های متنوع آموزشی

ایفای نقش، بحث گروهی، پرسش و پاسخ، گزارش انفرادی و گروهی، و هر تدبیر دیگری که دانش آموزان را در فعالیت یادگیری شرکت دهد، به مقدار زیادی انگیزه ی آنان را بالا می برد. خسته کننده ترین روش آموزشی آن است که معلم تمام وقت کلاس را به خود اختصاص دهد و فرصت هیچ گونه فعالیت و اظهار نظری را به دانش آموزان ندهد. پژوهش های متعدد نشان داده است، یکی از بهترین راه های ایجاد انگیزه در یادگیرندگان، شرکت دادن ایشان در فعالیت های کلاسی است.

 

8. کاستن از پیامدهای منفی مشارکت یادگیرندگان در فعالیت های یادگیری

برای این که دانش آموزان بتوانند در امر یادگیری شرکت فعال داشته باشند، به پاداش و یا تقویت مثبت از طرف معلم خود نیاز دارند. اگر دانش آموزی که به قدر توانایی خود سعی در مشارکت کلاس و یادگیری دارد، از طرف معلم مورد توجه قرار گیرد و معلم بتواند از طریق تقویت مثبت، این رفتار را در او تقویت کند، این کار موجب انگیزش بیشتر دانش آموز خواهد شد. چرا که تقویت مثبت، بهترین و مؤثرترین روش تثبیت رفتار و مهم ترین عامل ادامه ی رفتارهای انسان در زندگی روزانه است. برای این منظور، معلم باید بکوشد از پیامدهای آزارنده جلوگیری کند. بعضی از عواملی که ممکن است در جریان یادگیری باعث دلسردی دانش آموزان شود، عبارت است از:

 

* بی توجهی معلم به علاقه، رغبت و استعداد دانش آموزان.

* استفاده ی محض از روش های تدریس سنتی مانند حفظ و تکرار و یا سخنرانی و عدم برانگیختگی حس کنجکاوی دانش آموزان.

* مجبور ساختن دانش آموزان به انجام تکالیفی که سطح دشواری شان خارج از توانایی آن ها است.

* از دست دادن حس اعتماد به نفس در نتیجه ی شکست در حل مسائل و یا انجام فعالیت های یادگیری.

* گرفتن نمره ی کم در امتحانی که معلم قبلاً محتوای آن را آموزش نداده است.

* مجبور ساختن دانش آموز به رقابت با کسانی که از او توانایی بیشتری دارند.

* بی توجهی معلم به کوشش های دانش آموزان.

* مجبور ساختن دانش آموزان به ساکت و آرام نشستن در کلاس و گوش دادن به سخنرانی های خسته کننده ی معلم.

 

9. دادن تکلیف هایی که نه خیلی ساده اند و نه خیلی دشوار

معمولاً دانش آموزانی که انگیزه ی پیشرفت بیشتری دارند، به دنبال تکلیف هایی می روند که با مقداری تفکر و پیچیدگی همراه باشد و آن ها را به فعالیت وادارد. این نوع تکالیف، اگر درست و به جا ارائه شوند، به اعتماد به نفس در دانش آموز خواهد انجامید. حال اگر این تکلیف ها بسیار ساده و پیش پا افتاده باشند، چنین احساسی ایجاد نخواهد شد. هم چنین اگر تکالیف بسیار دشوار باشند، احتمال شکست و ناکامی و به دنبال آن عدم اعتماد به نفس را در او ایجاد خواهد کرد. بنابراین، سطح دشواری تکلیف های درسی باید با سطح توانایی و یادگیری دانش آموز منطبق باشد تا او بتواند با تلاش و کوششی که به خرج می دهد، از عهده ی انجام تکالیف برآید و انگیزه ی یادگیری اش افزایش یابد.

 

10. ارائه ی مطالب تا حد ممکن به صورت معنی دار و در ارتباط با موقعیت های واقعی زندگی

بر اساس اعتقاد و یافته های روان شناسان، انگیزه ی واقعی انسان ها در یادگیری، انگیزه ی درونی ایشان است. فهمیدن مطالب، انگیزه ی درونی آنان را تقویت خواهد کرد و سبب شوق یادگیری و کشف اطلاعات خواهد شد. به همین خاطر، هر اندازه مطالب معنی دارتر و منطقی تر باشند، کنجکاوی افراد را بیشتر تحریک می کنند. بر همین اساس، در کلاس درس نیز اگر معلم بتواند مطالب درسی را به صورت معنی دار و قابل درک ارائه دهد و آن ها را با موقعیت های واقعی زندگی ارتباط دهد، شوق و انگیزه ی یادگیری در دانش آموز افزایش خواهد یافت.

راهكارهاي اجرايي كيفيت بخشي آموزشي وپرورشي درمدارس

1-  توجه به فضاي فيزيكي در مدرسه در همه ابعاد «از جمله ميز و نيمكت مناسب، رنگ كلاسها، تخته سياه، گچ تحرير مرغوب و...»

2-      برقراريروابط انساني مطلوب بين كاركنان و دانش آموزان و اوليا با هدايت و رهبري دلسوزانه مدير با عنوان كارگردان اصلي در مدرسه

3-     برقراري ارتباط و تعامل دوسويه بين دانش آموزان به عنوان عنصر اصلي و محوري در تعليم و تربيت .

4-      توجه جدي به نيازهاي آموزشي و پرورشي دانش آموزان در مدرسه از قبيل كتابخانه، نمازخانه، كارگاههاي علمي و رايانه، آزمايشگاه، زمين بازي مناسب، وسايل و امكانات ورزشي و...

5-      كيفيت بخشي به جلسات شوراي معلمان با طرح مسايل علمي و كاربردي و تشكيل كارگاههاي آموزشي

6 - هدايت و راهنمايي معلمان به آموزشهاي خلاق و استفاده از يادگيري مشاركتي توسط خود   دانش آموزان،                                                                                          ۷-   توجه لازم به كلاسهاي جبراني و ارايه برنامه منظم مطالعه به دانش آموزان در منزل

8-      توجه جدي به بانك جايزه در مدرسه و تشويق دانش آموزان

9-      توجه جدي به ساعت ورزش در مدارس و نيز برگزاري مسابقات علمي در مدارس با تشويق دانش آموزان

10-      توجه جدي و اهميت دادن به روز نوجوان و جوان و دانش آموز در مدرسه و ارتباط مستمر و دو سويه بين كاركنان مدرسه و دانش آموزان در جهت حل مسايل روزمره با كمك خود دانش آموزان
11-      توجه و اهميت جدي به امر مهم اقامه نماز در مدرسه

12-      توجه به خواسته ها و نيازهاي منطقي مربيان پرورشي در مدرسه و فعال نمودن ايشان در امور پرورشي مدرسه همراه با برنامه هاي مناسب و پيش بيني شده در جهت تقويت بنيه ديني در دانش آموزان

13-      اهميت دادن به شوراي دانش آموزي در مدرسه و دادن نقشها و مسؤوليتهاي متفاوت به ايشان در كارها از جمله ايجاد نظم در مدرسه، همكاري با معاونان مدرسه، شوراي حل اختلاف در مدرسه براي حل مسايل بين دانش آموزان، امور بهداشتي و ورزشي مدرسه و...

14-      فعال نمودن كتابخانه مدرسه و به روز نمودن كتابهاي موجود در آن در جهت استفاده مطلوب دانش آموزان براي رفع نيازهاي علمي، ديني و پژوهشي

15-      توجه و اهميت به همه مسابقات علمي و فرهنگي در مدرسه در جهت تقويت بروز استعدادهاي متفاوت دانش آموزان

16-      اهميت دادن به تشكيلات سازمان دانش آموزي مدرسه از قبيل «پيشتازان، فرزانگان، هلال احمر و بسيج دانش آموزي»

17-      توجه جدي به درس پرورشي در مدارس و اهميت دادن به آن در حد دروس ديگر

18-      فعال نمودن در مناسبتها از قبيل «ولادتها، ايام خاص، رحلتها» و برگزاري مراسم مخصوص آن روز در مدرسه در جهت آشنايي بيشتر دانش آموزان

19-      تشويق و ترغيب دانش آموزان قاري قرآن، هنرمند، ورزشكار و داراي استعدادهاي خاص

20-      توجه به نيازها و خواسته ها و مشكلات رفتاري و خاص دانش آموزان در مدرسه و ايجاد چتر حمايتي براي ايشان «مخصوصاً احيا و بكارگيري مشاوران مجرب در مدارس راهنمايي» با توجه به اين كه دانش آموزان در سن بحران و بلوغ به سر مي برند.

21-به كارگماردن مدیراني با اعتماد به نفس بالا ُرئیس بودن ولی ریاست نکردن مدیر                                                                                                             ۲۲- استفاده از روشهاي تدريس بارش مغزي (فكري) براي توانمندسازي‌دانش آموزان در حل مسايل روزمره و زندگي

23- تقسیم کار بین عوامل اجرایی آموزشگاه و نظارت کامل بر کار نیروها .

24- تشویق همکاران فعال در حیطه های مختلف آموزشی و پرورشی .

25- تشویق به جا و مناسب و جایگزینی آن به جای تنبیه نا بجا و نامناسب .

 26-با احترام گذاشتن به تفاوت های فردی دانش آموزان ، هرگز آنان را با هم مقایسه  ننماییم .

27- برگزاري جلسات هماهنگی کادر اجرایی مدرسه به صورت مکرر .

28- انتخاب امین دو شیفت (جهت مدارس دو نوبته ) به جهت هماهنگی امور و کم رنگ شدن تنش ها .

29- کسب تجربه از صاحب نظران امور مختلف آموزشی و پرورشی .

30- تشویق به موقع دانش آموزان برتر علمی ، اخلاقی ، کتاب خوان ، و......زدن عکس آنها در تابلو به منظور تشویق خود فردو دیگر دانش آموزان .

31  - تهیه دفتر راهنمای بایگانی جهت انبوهی از پرونده های سنوات گذشته به جهت عدم معطلی و صرف وقت کمتر .

32- حضور مدیر در کلاسهای مختلف و گفتگوی رو در رو و حضوری ، جهت شنیدن نقطه نظرات دانش آموزان .

33- درج سخنان گهر بار  پیامبر گرامی اسلام ،  ائمه و معصومین و همچنین بزرگان دینی و حکما و فیلسوفان و دانشمندان بزرگ کشورمان ، در تابلو ، به جهت آشنایی و بکار گیری و الگو گرفتن سخنان و منش  این بزرگواران در زندگی .

34- سعی ننماییم که همه طرح های خود را همزمان با هم اجرا نماییم .

35- ارتباط مستمر با اداره به جهت انجام شرح وظایف محوله به نحو مطلوب .

36- آشنایی مدیر با برنامه های رایانه ای مدرسه و از جمله خدمات ماشینی .

37- کنترل کامل دفاتر امتحانات ، دفتر آمار ، ریز نمرات دستی و کامپیوتری وکلیه امور دفتری و نظارت کامل بر تنها نکات ماندگار در مدرسه  .

38- مدیریت دل دریایی می خواهد و انعطاف پذیری .

39- ایجاد عدالت آموزشی و محیطی همراه با رقابت آموزشی بین دبیران . 

40- عقد قرارداد با دبیران قبل از سازماندهی و بیان نقطه نظرات و توقعات از دبیر مربوطه و ملزم بودن دبیران به انجام مفاد قرارداد .

41- ایجاد آرامش و فضایی دوستانه در کلاس توسط دبیران به جهت دستیابی به یادگیری بهتر دانش آموزان.

42- ایجاد محیطی گرم و صمیمی و به دور از استرس و دادن آرامش به همکاران .

43- استفاده از دانش آموزان فعال وبرگزاری کنفرانس های کلاسی در دروس مختلف.

44- شیوه های تدریس را از سنتی به شیوه های روز تغییر داده و با استفاده از تکنولوژی  آموزشی ،  حواس پنجگانه دانش آموزان را به کار گرفته و تقویت نماییم .

45- برگزاری جلسات هماهنگی دبیران دروس و رشته های  یکسان به جهت بررسی مسائل ، طراحی سئوال و رفع اشکالات آموزشی (ندانستن عیب نیست ، نپرسیدن خطا میباشد ) .

46- کارگاهی نمودن و رونق بخشیدن به جلسات شورای دبیران و استفاده از نظرات ارزشمند دبیران در حیطه های مختلف .

47- بیان حداقل یک حدیث یا روایت در ابتدای شروع کلاس توسط دبیران .

48- حضور دبیران دروس مختلف در مراسم صبحگاهی و استفاده دانش آموزان از تجربیات دبیران در این جلسات و متکلم الصحبت نبودن مدیر و معاون در مراسم ارزشمند و مفید صبحگاهی .

49-  ملزم نمودن دبیران به داشتن برنامه های آموزشی و داشتن طرح درس .

50- هیچگاه دانش آموزان را خدمتگزار خود ندانسته و آنان را به واسطه کار اشتباه مجبور و وادار به عذر خواهی ننماییم.                                    

51- مشارکت دادن دانش آموزان در فرآیند آموزش و تقویت کارهای گروهی در کلاس.

52- استفاده از راهکارهای مناسب جهت تقویت روحیاتی چون خلاقیت ، نوآوری، آموزش بهتر زیستن ، احترام به قانون ، رعایت بهداشت فردی و  ........

53- تهیه صندوق هایی در مدرسه تحت عناوین : ارتباط با مدیر ، ارتباط با مشاور ، ارتباط با شورای دانش آموزی و صندوق انتقادات و پیشنهادات .

54 - ایجاد پوشه ای مخصوص جهت بخشنامه های رسیده و پرهیز از زدن بخشنامه ها به در و دیوارو ناموزون نمودن اتاق دبیران  .

55- داشتن طرح های نشاط و شادابی در مدرسه همانند مسابقات ورزشی ، استفاده از آهنگ های سنتی و موزیک های بدون کلام در زنگ تفریح در مناسبت های مختلف .

56- آراسته بودن فضای آموزشگاه به جهت بهبود وضعیت روحی دانش آموزان و همکاران

57- نصب چند عدد تخته سیاه درحیاط آموزشگاه به جهت تخلیه هیجانات روحی دانش آموزان از یک طرف و از طرف دیگر استفاده آموزشی دانش آموزان در  زنگ های استراحت.

58- برقراری اردوها جهت همکاران واحد اموزشی به جهت تعامل بیشتر با آنان .

59- ایجاد تغییر در فضای آموزشی به منظور متنوع شدن محیط  و تاثیر روانی مثبت در همکاران و دانش آموزان .

60- تهیه بانک سئوالات و در دسترس بودن آن جهت استفاده دبیران و دانش آموزان.

61- فعال نمودن شوراهای دانش آموزی و اهمیت به تصمیم و نظرات آنان .

62- برگزاری کلاس روش صحیح مطالعه جهت دانش آموزان . چراکه بسیاری از مشکلات دانش آموزان به ندانستن روش صحیح مطالعه بر میگردد .

63- بالا بردن روحیه معنوی در همکاران و دانش آموزان .

64- برگزاری زیارت عاشورا، زیارت آل یاسین و سایر مراسم معنوی و مذهبی و حضور حداکثری کادر اجرایی ، معلمان و دانش آموزان در این مراسم .

65- برگزاری نمایشگاه های کتاب ، صنایع دستی و دست ساخته های دانش آموزی

66- تهیه منشور اخلاقی و انضباطی دانش آموزان در کلاس با استفاده از نظرات خود دانش آموزان و نصب آن در کلاس .

67- تشویق دانش آموزانی که نسبت به ماه قبل خود پیشرفت داشته اند .

68- دادن مسئولیت به دانش آموزان در امور مختلف .

69- بالا بردن سطح بهداشت مدارس با استفاده از خود دانش آموزان .

70- راه اندازی کلاسهای رفع اشکال قبل از امتحانات که تاثیر بسزایی بر روی پیشرفت   تحصیلی دانش آموزان دارد .

71- دادن اعتمادبه نفس به دانش آموزان به خصوص در مورد ضعف درسی و تکرار عبارت  :    <<< تو می توانی >>> و پرهیز از بکار بردن کلمات مایوس کننده .

72- دعوت از دانش آموزان موفق سالهای گذشته ((دانشجویان فعلی و برگزیدگان که در همین مدرسه درس می خوانده اند ))و بیان تجربیات آنها جهت دانش آموزان .

73-جلسات مشاورمدرسه و یا مشاور مقطع  تحصیلی بعدی با دانش آموزان جهت رفع مشکلات و پاسخگویی به سئوالات دانش آموزان.  

74- تعبیه و در دید قرار دادن  بانک و صندوق جوایز و اهدا کارت امتیاز به دانش آموزان توسط دبیران دروس مختلف و سایر مسئولین مدرسه .

75- انتخاب و تشویق به موقع دانش آموزانی که خود می توانند الگویی جهت دیگر  دانش آموزان باشند .

76- استفاده از شیوه معلم یار در کلاس و استفاده از  دانش آموزان برتر در این خصوص جهت تقویت دانش آموزانی که ضعف درسی دارند .  

77- جلسات پرسش و پاسخ مدیر با دانش آموزان در خصوص کیفیت بخشی به امور مختلف مدرسه .

78- برگزاری آزمون تعیین سطح علمی از دروس پایه مقطع تحصیلی قبلی ، در ابتدای سال تحصیلی ، به جهت شناسایی نقاط قوت و ضعف دانش آموزان و چاره اندیشی به موقع جهت جبران مافات .

79- طرح و اجراء آزمون ها ی  تک درس و همچنین گروهی ، جهت آماده شدن دانش آموزان در عرصه های مسابقات و آزمون های علمی .

80- دادن انگیزه و موج انرژی مثبت به دانش آموزان توسط اولیامدرسه در همه زمینه ها

81 - دادن فرم نظر سنجی به دانش آموزان و اظهار نظر آنان درخصوص کلیه کادر آموزشی و اجرایی مدرسه و برگشت نظرسنجی انجام شده به افراد ذینفع و پیگیری در جهت رفع کاستی ها .

82- کار بر روی سئوالات تستی و امادگی دانش آموزان جهت زدن تست و یادگیری این مهارت ،  در مراحل مختلف آموزشی .

83- آموزش والدین در کنار آموزش دانش آموزان و کسب انگیزه های لازم اولیا در امر مشارکت تحصیل فرزندان .

84- در صحبت با اولیادانش آموزان احساساتشان را کاملا درک نماییم .

85-دعوت از اولیابه صورت کلاسی و در دبیرستانها به صورت رشته ای و بیان نکات مشاوره ای مناسب با موقعیت های مختلف زمانی و سنی دانش آموزان .

86- چاپ کارنامه ماهانه و دعوت از اولیا به جهت تحویل کارنامه و آگاهی آنان از وضعیت فعلی فرزندشان .

87- تشکیل کلاسهای آموزش خانواده توسط اساتید مجرب ، پرهیز از مسائل تکراری و  به روز بودن مسائل مطرح شده در جلسه.

88- تخصصی نمودن مسائل مربوطه در جلسات آموزش خانواده با توجه به کشش و نیازهای اولیاء دانش آموزان در مقاطع مختلف تحصیلی .

89- ارتباط حداکثری با اولیا ءدانش آموزان و حضورمستمرآنان در مدرسه .

 

تهیه وتنظیم  مهری عادل نیا

آموزگار پایه ششم ابتدایی

دبستان شهربانو

طلیعه               مهری عادل نیا            آموزگار پایه ششم  دبستان شهربانو

علم نور است و معلم اول خداست. تعلیم و تعلم از آموزه های انبیا و اولیاست و وظیفه معلم رسیدن و رساندن به خداست. علم جویی فریضه بر مسلمان هاست و دوستداری علم و علاقه به جویندگان علم از ارزش هاست.

تعلیم هر علمی دارای بسی نکته هاست و تدریس هر درسی، آشنایی با بسی تجربه هاست. و تدریس، دانش است و عشق است و روش است و بسیاری درس هاست و بدون آن، هرچه هست پوچ است و بی بهاست.

آنچه در پی آمده، «110» قطره از یک دریاست که طبق حروف ابجد، برابر با نام مولا «علی علیه السلام » امیر مؤمن هاست، و برگرفته از دانش ها و کتاب ها و تجربه هاست، و همچون مشعلی در تاریکی هاست. و در هر قسمت، بسیاری از نکته های مهم آن در نگاشته ماست و با توجه به کلاس های آزاد و غیرآزاد و زمینه ها و شرایط ویژه هر کدام قابل اجراست.

1- شرایط تدریس

الف) شرایط زمانی تدریس

1 - برای رفتن به کلاس تاخیر نداشته باشید و از تز نادرست «نظم ما در بی نظمی ماست » جدا پرهیز کنید; زیرا چنانچه شاگردان کلاس شما 30 نفر باشند و شما 10 دقیقه تاخیر کنید، در حقیقت 300 دقیقه (5 ساعت) از وقت انسان ها را به هدر داده اید و این اتلاف وقت قابل جبران نیست. و نیز در موارد ضروری و غیر اختیاری بیش از 50 دقیقه تدریس نکنید، و زمان هر جلسه تدریس را درنظر داشته باشید تا با کمی یا زیادی وقت روبرو نشوید; یعنی درس را بموقع آغاز نمایید و بموقع نیز تمام کنید; زیرا بی نظمی استاد، شاگردان را نیز بی نظم می کند و به گفته «سعدی »:

اگر زباغ رعیت ملک خورد سیبی

برآورند غلامان او درخت از بیخ

2 - بین دو جلسه تدریس حد اقل 10 دقیقه استراحت کنید; این استراحت تاثیر بسزایی در تدریس های بعدی شما خواهد داشت. از استاد کهنسالی پرسیدند: «شما با این سن و سال زیاد، چگونه این همه تدریس می کنید؟» پاسخ داد: «من در برابر یک ساعت تدریس، یک ساعت نیز استراحت می کنم » .

3 - هنگامی که خودتان در اواخر درس اعلام می کنید وقت درس تمام شده است، دیگر آن را ادامه ندهید، مگر آن که ادامه درس با مشورت خود شاگردان و بدون رودرواسی آنان انجام گیرد.

4 - در کلاس های اختیاری - تا آنجا که امکان دارد - بکوشید زمان تدریس را تغییر ندهید و درس را بدون علت ضروری تعطیل نکنید. استادی می گفت: «به تجربه برای من ثابت شده است که تغییر زمان کلاس و یا تعطیل کردن کوتاه مدت آن، باعث کم شدن تعداد شاگردان می شود» .

5 - درس خود را با توجه به زمان پیش بینی شده و تعداد جلسات تدریس و روزهای تعطیل زمان بندی کنید تا از نظر زمانی در پایان دوره یا ترم و یا سال با مشکلی روبرو نشوید. این کار نوعی «برنامه ریزی آموزشی » است. استادی را می شناسم که همیشه با شروع درس ها تقویمی تهیه می کند و با توجه به روزهای تعطیل و تعداد جلسات، برای درس خود برنامه ریزی دارد.

ب) شرایط مکانی تدریس

6 - سعی کنید مکان تدریستان دارای دما، روشنایی، مساحت، بهداشت، آرامش، میز و صندلی مناسب باشد.

7 - شاگردانی را که گوش یا چشمشان ضعیف است در جلوی کلاس، و شاگردانی را که قدشان بلند است در انتهای کلاس بنشانید. نیز فاصله شما با شاگردان، فاصله ای مناسب باشد به طوری که صدایتان برای همه آنان به خوبی شنیده شود.

8 - در صورت امکان، محل کلاس را در جایی انتخاب کنید که مورد سوء استفاده کسانی قرار نگیرد، و از محل سکونت شاگردان بسیار دور نباشد.

ج) شرایط آموزشی تدریس

9 - در پایان هر دوره آموزشی خود، با نظرخواهی از فراگیران به ارزیابی آموزشی و تاثیرات پرورشی درس خود بپردازید. برای این کار می توانید حد اقل سه سؤال را دراختیار آنان بگذارید: 1 . نکات منفی کلاس; 2 . نکات مثبت کلاس; 3 . نظریات و پیشنهادها.

10 - در آغاز راه، هر درسی را به همان صورتی که می خواهید تدریس کنید، در جای خلوتی و پیش از تدریس، تمرین کنید.

11 - در مواردی که کتاب و یا متن درسی وجود ندارد، در صورت امکان به شاگردان خود، جزوه و متن درسی بدهید.

12 - مطالب درسی را دسته بندی کنید; زیرا دسته بندی مطالب در تفهیم درس و کیفیت تدریس بسیار مؤثر است.

بیار ای سخنگوی چابک سرای

بساط سخن را یکایک به جای

13 - رؤوس مطالب درسی را روی یک کاغذ کوچک بنویسید و از روی آن تدریس کنید تا مطلبی فراموشتان نشود.

14 - یکی از مهم ترین اصول آموزشی، داشتن «تنوع » در هنگام آموزش است; پس بیشتر به آن توجه کنید.

15 - به حضور و غیاب شاگردان جز در موارد استثنایی، توجه داشته باشید. می توانید برای استفاده بیشتر از وقت، شخصی مطمئن را برای انجام این کار معین کنید.

16 - اگر سؤالی را در کلاس مطرح کردید، سرانجام جواب آن را بدهید و آن را بی جواب نگذارید.

17 -سعی کنید در هر جلسه تدریس، مطالب نو و تازه ای نیز برای شاگردان خود داشته باشید. این امر موجب پویایی و بالندگی کلاس شما خواهد شد.

18 - در صورت امکان، تعداد شاگردان کلاستان از 20 نفر بیشتر نباشند، اگرچه تغییر شرایط در تغییر تعداد شاگردان نیز تاثیر می گذارد.

19 - درس را از افراد مختلف و از جای جای کلاس و در اوقات گونه گون بپرسید تا همه شاگردان هماره از آمادگی درسی برخوردار باشند و احساس تبعیض هم نکنند.

20 - شاگردان را با روش های گوناگون و مناسب، نسبت به یادگیری درس تشنه کنید; به گفته «مولانا»: آب کم جو تشنگی آور به دست

تا بجوشد آبت از بالا و پست

21 - در کلاس درس، سؤالات خود را به گونه ای مطرح کنید که شاگردان را به اندیشیدن وا دارد و در حل آن سؤالات کمک کند، نه اینکه فقط نادانی آنان را ظاهر سازد.

22 - تا آنجا که امکان دارد انجام تکالیف درسی را به عنوان مجازات و جریمه و تنبیه، از فراگیران نخواهید.

23 - سؤالات مناسب ولی خارج از موضوع درس را پس از پایان کلاس جواب دهید، نه این که آن ها را هنگام تدریس پاسخ دهید و نه این که اصلا پاسخ ندهید.

24 - در صورتی که خستگی را در وجود شاگردان احساس کردید، اگر می توانید از ادامه تدریس خودداری کنید. گاه این خستگی در شاگردان به صورت های گوناگونی مانند نگاه به ساعت، گذاشتن پلک ها روی هم، بستن کتاب و کلاسور با صدای بلند، سخن گفتن با یکدیگر، توجه نکردن به درس و نگاه به جاهای دیگر جلوه گر می شود.

25 - اگر متن درسی یا کتابی برای تدریس خود دارید، نخست مطالب آن را دسته بندی کنید، روی تابلو بنویسید و توضیح دهید و سپس آن ها را با متن درسی و کتاب تطبیق دهید.

26 - موضوع و عنوان درس را در آغاز تدریس به طور مشخص بازگو کنید، و درصورت امکان آن را به صورت سؤال و طرح مسئله در آورید و روی تابلو بنویسید. یکی از استادان با تجربه و با سابقه همیشه در آغاز تدریس خود، موضوع و عنوان درس را روی تابلو می نوشت و سپس آن را برای فراگیران بیان می کرد.

27 - اگر شبهه ای را برای مخاطبان خویش مطرح می کنید، آن را بدون پاسخ نگذارید. در غیر این صورت، جدا از طرح این گونه شبهات بپرهیزید.

28 - خلاصه و جمع بندی و نتیجه درس را در پایان تدریس برای شاگردان خود بیان کنید.

29 - گاهی برخی از شاگردان، سؤال شاگردان دیگر و بویژه شاگردان ردیف های جلوی کلاس را نمی شنوند و یا متوجه نمی شوند; در این صورت، یک بار دیگر سؤال را تکرار کنید و توضیح دهید تا همه شاگردان، سؤال را در یابند و سپس آن را پاسخ دهید.

30 - بکوشید از طرح مطالب بدون مدرک و ماخذ و یا با مدرک و ماخذ نامعتبر خودداری کنید; بلکه مدرک و ماخذ مطالب را نیز به طور صحیح و دقیق ذکر نمایید.

31 - اگر از شاگردان سؤالی می کنید - تا آنجا که امکان دارد - اجازه دهید خود شاگردان پاسخ آن را بیابند و بگویند و یا حتی زمینه پاسخ دادن را نیز برای آنان فراهم آورید، نه اینکه خودتان بی درنگ پاسخ آن را بدهید.

32 - اگر پاسخ سؤالی را به بعد موکول می کنید، آن سؤال را در ذهن خود داشته باشید و یا بر صفحه کاغذی یادداشت نمایید تا حتما پاسخش را در جلسات بعد به دانش آموختگان بدهید.

33 - جواب سؤالات شاگردان را با کلمات و عبارتی مانند «ظاهرا» ، «احتمالا» ، «فکر می کنم » و «تقریبا این طور است » ندهید; بلکه بکوشید پاسخ آن ها را به طور صحیح بیابید و سپس به طور دقیق و قطعی به آنان بگویید.

34 - برخی از روانشناسان معتقدند که اگر بخواهیم تمام اصول یادگیری را در یک اصل خلاصه کنیم، آن اصل عبارت از «توجه کردن به آموخته های قبلی فراگیران » است; پس به این اصل، بسیار توجه کنید.

35 - در صورت امکان از شاگردان خود، هم آزمون کتبی، هم آزمون شفاهی و هم آزمون عملی بگیرید.

36 - مطلبی را که شاگردان با سعی و تلاش خود به دست می آورند، از آن خود می دانند و آن را با علاقه و بدون مقاومت می پذیرند.

پس زمینه دستیابی به مطالب به وسیله خود شاگردان را برای آنان فراهم آورید.

37 - پزشک روانشناسی می گفت: «شاگردان حدود 25 دقیقه می توانند روی یک موضوع خاص تمرکز کافی داشته باشند. پس از آن، تمرکز حواسشان سیر نزولی خواهد داشت » . از این رو باید پس از این مدت، در کلاس درس «تنوع » ایجاد کنید.

38 - استادی می گفت: «تعلیم و تربیت هماهنگی می خواهد» .

باید با مدیر، سرپرست، مسؤول، معاون، همکاران دیگر و یا حتی با پدر و مادر شاگردان هماهنگی داشته باشید تا تلاش شما بیهوده و آب در هاون کوفتن نباشد.

39 - تا آنجا که امکان دارد، اوقات استراحت و زنگ تفریح دانش آموختگان را نگیرید; زیرا در چنین اوقاتی، فرآیند یادگیری سیر نزولی فراوانی خواهد داشت.

40 - به گونه ای تدریس کنید که دانش آموختگان بااستعداد بپسندند و دانش آموختگان کم استعداد درک کنند.

د) شرایط روحی و عاطفی تدریس

41 - هنگامی که نشاط روحی و عاطفی دارید تدریس کنید و این کار را با خوشرویی، نرمخویی، و خونسردی انجام دهید. تا آنجا که ممکن است از تدریس به هنگام کسالت، عصبانیت، خواب آلودگی، اضطراب، نگرانی، ناراحتی و غمگینی بپرهیزید.

42 - خودتان در تدریس، شور و احساس داشته باشید تا بتوانید شور و احساس شاگردان را نیز برانگیزانید.

43 - تدریس نیازمند «تفریح » است و «تفریح » است و «تفریح » ! آن را فراموش نکنید.

44 - رابطه ای صمیمی و عاطفی با شاگردان برقرار کنید، و آنان را در حل مشکلات خانوادگی و گرفتاری های شخصی شان یاری دهید; عدم رسیدگی به این گونه مسائل، ممکن است باعث افت تحصیلی آنان شود.

2- ویژگی های مدرس

الف) ویژگی های علمی و آموزشی مدرس

45 - پیش از آغاز تدریس و از طریق مسؤولان مربوط، شناخت اجمالی از موقعیت محل و وضع شاگردان و سطح معلومات آنان به دست آورید.

46 - به شاگردان خود اجازه سخن گفتن و سؤال کردن را بدهید و سخنان آنان را بدون دلیل قطع نکنید. به راستی مگر تنها ما معلمان حق سخن گفتن و سؤال کردن داریم؟

47 - اگر بیرون از کلاس حادثه ای رخ داد، در صورت امکان آن را با مطالب درسی خود ارتباط دهید و یا به صورت کوتاه در باره آن سخنی بگویید تا آن حادثه، فکر و ذهن فراگیران را به خود مشغول نکند.

48 - برای تشویق شاگردان هدایا و جوایزی را - اگرچه اندک و مانند یک دفتر و خودکار باشد - درنظر بگیرید و در مناسبت های ویژه و مختلف به آنان بدهید.

49 - پزشک روانشناسی می گفت: «جاذبه پیش از ساختن است.» پس به این نکته مهم توجه کنید و تا ارتباط صحیح و با جاذبه ای بین خود و مخاطبانتان به وجود نیاورده اید، به تعلیم و تربیت و ساختن آنان کمتر رو بیاورید و یا حتی به این کار اقدام نکنید.

50 - هنگام تدریس از گروه گرایی و جناح بازی بپرهیزید و تدریس را فدای آن نکنید، بلکه حق مدار و حق گرا و مستقل و آزاداندیش باشید.

51 - یکی از ویژگی های هر استاد، تسلط علمی او بر موضوع و محتوای درس است. حتما برای تدریس خود، پیش مطالعه داشته باشید; زیرا چنانکه گفته اند: «بی مایه فطیر است » . همچنین سعی کنید که مشکلات روزمره زندگی مانند مشکلات اقتصادی، دلیلی برای مطالعه نکردن و مانعی برای علم اندوزی تان نگردد.

52 - با توجه به شرایط، از دادن سؤالات و تمرین های مناسب به دانش آموختگان غفلت نورزید تا بتوانید کیفیت آموزش و تدریس خود را ارزیابی کنید و ارتباط مستمر میان شاگردان با مطالب درسی شان برقرار بماند.

53 - در صورت امکان و پیش از آغاز هر درس، در مورد مطالب دروس قبلی، از دانش آموزان و دانشجویان خود - اگر چه از یک نفر باشد - سؤالاتی بکنید; زیرا این کار به رشد کیفی آموزش کمک می کند علاوه بر این، به تجربه ثابت شده است که فراگیران معمولا درس استادان پرسشگر را مطالعه می کنند، ولی به مطالعه درس استادان دیگر کمتر توجه نشان می دهند.

54 - در زمان های مناسب از برگزاری آزمون های غیر موظف غفلت نورزید و پاسخ صحیح سؤالات آزمون و نتیجه آن را در اسرع وقت به شاگردان بگویید.

55 - کتاب های کمک درسی و منابعی را که با موضوع و محتوای درسی شاگردان مرتبط است، به آنان معرفی کنید.

56 - برای تدریس خود طرح و برنامه ریزی درسی داشته باشید; این امر تاثیر بسزایی در کیفیت و کمیت آموزش و تدریس شما خواهد داشت.

ب) ویژگی های ادبی و هنری مدرس

57 - قلم و بیان خود را با کسب آگاهی از دستور زبان و آیین نگارش و با مطالعه نثرهای فاخر و نظم های زیبا، صحیح و زیبا کنید; زیرا قلم و بیان صحیح و زیبای شما در تدریستان تاثیر مثبت خواهد گذاشت; مثلا به جای واژه «کور» از واژه «نابینا» و یا «روشندل » استفاده کنید، و یا املای کلمات «دوّم » و «سوّم » و «ذغال » را به صورت صحیح آن یعنی «دوم » و «سوم » و «زغال » بنویسید.

58 - از خطی زیبا و یا خوانا برخوردار باشید; زیرا گاه دانش آموختگان از چگونگی خط معلم، به شخصیت وی پی می برند. و البته چگونگی خط، در تدریس انسان نیز بی تاثیر نیست. یکی از مدرسان خوش خط می گفت: «گاهی که از شاگردان خود در مورد کلاس و تدریسم نظرخواهی می کنم، یکی از نکاتی را که به آن اشاره می کنند این است که خط زیبای شما در تفهیم مطالب به ما مؤثر بود» .

59 - واژه های غیر ایرانی بویژه واژه های انگلیسی را در صورت دانستن تلفظ و معنای صحیح آن ها به کار ببرید. در غیر این صورت، از به کارگیری آن ها خودداری کنید; زیرا تاثیر منفی آن بیش از تاثیر مثبت آن است و باید عطایش را به لقایش بخشید.

ج) ویژگی های جسمی و ظاهری مدرس

60 - فراموش نکنید که تدریس نیازمند تقویت جسمانی است; مثلا بین هر دو جلسه تدریس چیزی بخورید و یا بنوشید، اگر چه اندک باشد.

61 - به آراستگی ظاهر خود، از قبیل شانه کردن موها، تمیز بودن و پاره نبودن لباس ها، بدبو نبودن جوراب ها، واکس زدن کفش ها، بدبو نبودن دهان، مسواک زدن دندان ها، خوشبویی، پاکیزه بودن بدن، و جز آن توجه داشته باشید.

62 - پیش از رفتن به کلاس، خود را در آینه ببینید. حتی بهتر است یک آینه کوچک با خود همراه داشته باشید.

63 - اگر جراحت یا بیماری ظاهری و مانند آن دارید، پیش از آغاز تدریس در باره اش توضیح مختصری بدهید تا ذهن شاگردان در طول تدریس، به آن مشغول نشود.

64 - گاهی هنگام تدریس کمی راه بروید و تحرک و جابجایی داشته باشید و از نشستن در یک جا و به صورت یکنواخت پرهیز کنید.

د) ویژگی های اخلاقی و تربیتی مدرس

65 - اخلاص و تقوا و تواضع داشته باشید; از مرید بازی و مریدخواهی چشم بپوشید و کمتر بگویید: «فلانی از مریدان یا شاگردان من بوده است » .

66 - برای خودتان نیز خودسازی داشته باشید تا بتوانید شاگردانتان را بسازید:

ذات نایافته از هستی بخش

کی تواند که شود هستی بخش

خشک ابری که بود ز آب تهی

ناید از وی صفت آب دهی

67 - در گفتن کلمه «نمی دانم » شهامت داشته باشید. شیخ مرتضی انصاری رحمه الله، از عالمان برجسته شیعه و با آن همه عظمت علمی، هنگامی که مطلبی را از ایشان می پرسیدند و پاسخ آن را نمی دانست، با لهجه محلی سه بار می فرمود: «ندونم، ندونم، ندونم » . (1)

68 - به وعده ها و قول هایی که در کلاس می دهید بویژه در مورد دادن هدیه و جایزه، عمل کنید. استادی می گفت: «به بچه ای در برابر جواب صحیحی که به سؤالم داده بود قول دادم جایزه ای به او بدهم، ولی آن را فراموش کردم. پس از یک سال، آن بچه را در کنار پدرش دیدم. همین که چشمش به من افتاد، به پدرش رو کرد و گفت: این آقا به من جایزه نداد!»

69 - نسبت به شاگردان خود محبت داشته باشید; این امر باعث می شود که شاگرد نیز به استاد خود محبت داشته باشد، و همین محبت دوسویه در تفهیم و تفهم نیز تاثیر خواهد گذاشت. از استادی پرسیدند: «چرا فلان شاگرد، درس شما را نمی فهمد؟ پاسخ داد: زیرا به من محبت ندارد.»

70 - به هیچ وجه به شاگردانتان توهین نکنید; آنان را مؤدبانه صدا بزنید، مثلا شاگردان را - اگر پسر هستند - با پیشوند «آقا» همچون آقای علوی، و - اگر دختر هستند - با پیشوند «خانم » همچون خانم فاطمی صدا کنید.

71 - هرگز بیجا نخندید، خنده بلند و با دهان باز نداشته باشید، و شاگردان را بیش از اندازه نخندانید تا هیبت و شخصیت شما نزد آنان کمرنگ یا بی رنگ نشود. شاگردی گفته بود: «ما هنگام خندیدن استادمان نگاه می کنیم که چقدر دهان خود را باز می کند، ما نیز هنگام خندیدن به همان اندازه دهان خود را باز می کنیم » .

72 - از داشتن «تیک » یا همان عادات نامطلوب، مانند بازی کردن با تسبیح، موی سر و صورت، ناخن، دکمه لباس، یقه، عینک، خودکار، گوش، بینی و جز آن بپرهیزید.

73 - در کلاس درس از گفتن کلمات و جملات رکیک و شوخی های خارج از ادب و نزاکت جدا پرهیز کنید، حتی اگر به بهانه هایی نظیر «بین الاحباب تسقط الآداب; میان دوستان، رعایت آداب فردی و اجتماعی ساقط می شود.» این کار را نزد دوستانتان و خودی ها انجام می دهید، دلیل بر آن نمی شود که این کار را نزد غریبه ها و شاگردان خود نیز انجام دهید.

74 - اگر مطلبی را به صورت اشتباه برای دانش آموزان بیان کردید، آن اشتباه را در همان جلسه و یا در جلسات بعد برطرف نمایید.

75 - به شاگردان خود بویژه هنگام ورود به کلاس، سلام کنید و سلام آنان را نیز با گرمی بیشتر و به صورتی بهتر جواب دهید. هرگز نپندارید که این کار از شخصیت معلم می کاهد. تجربه ثابت کرده است که این رفتار او بر محبوبیت می افزاید.

76 - از گفتار خشن، تند، گوشخراش، نامفهوم، یکنواخت، کسل کننده و تکیه کلام هایی مانند «درواقع » ، «به اصطلاح » ، «به قول معروف » ، «این ها» ، «عرض کنم به حضور شما» ، و جز آن خودداری کنید.

77 - هنگام تدریس و در حضور شاگردان، دست در بینی و گوش خود نکنید.

78 - شاگردان غالبا رفتار و کردار معلم را زیر ذره بین قرار می دهند و از او الگو می گیرند و تقلید می کنند. پس کاملا مواظب رفتار و کردار خود باشید; زیرا یکی از معلمان ورزش بر اثر آسیب دیدگی زانوی چپ خود، زانوبندی به پایش می بندد. پس از چند جلسه تدریس، متوجه می شود که تعدادی از شاگردان بدون هیچ گونه آسیب دیدگی، به زانوی چپ خود زانوبند بسته و از او تقلید کرده اند! !

79 - به سخنان شاگردان خود گوش فرا دهید و حتی به انتقادهای آنان توجه کنید. یکی از شاگردان علامه طباطبائی رحمه الله می گوید: «استاد بزرگوار ما بسیار مؤدب بود. به سخنان دیگران خوب گوش می داد. سخن کسی را قطع نمی کرد، و اگر سخن حقی را می شنید تصدیق می کرد.» (2)

80 - تنبیه تمام افراد یک گروه بر اثر رفتار بد یک فرد یا یک گروه کوچک، کار عاقلانه و خداپسندانه ای نیست; مواظب باشید تر و خشک را با یکدیگر نسوزانید.

81 - تا آنجا که ممکن است از سرزنش و تهدید شاگردان بپرهیزید و این کار را بویژه نزد دیگران انجام ندهید.

82 - بکوشید که شاگردان متخلف را به عذرخواهی از خودتان مجبور نکنید، و درصورت عذرخواهی، عذرشان را پذیرا باشید.

83 - اخلاص علمی ایجاب می کند که به جهت کم بودن تعداد فراگیران، کلاس درس خود را تعطیل نکنید.

84 - از به کاربردن کلمه «من » تا آنجا که می توانید اجتناب کنید. یکی از شاگردان علامه طباطبائی رحمه الله می گوید: «مدت سی سال در خدمت علامه بودم و یک بار کلمه «من » را از ایشان نشنیدم.»

ه) ویژگی های معنوی مدرس

85 - در تدریس بر خدا توکل کنید و پیش از آغاز هر کلاس به معصومان علیهم السلام و مخصوصا به حضرت فاطمه زهرا و حضرت مهدی علیهما السلام توسل بجویید; جمله «یا صاحب الزمان ادرکنا» یا جمله «یا فاطمة الزهرا ادرکینا» و مانند آن را بر زبان جاری کنید یا از دل بگذرانید.

86 - هنگام تدریس با طهارت باشید و درس خود را با نام خدا و یاد ولی خدا - عجل الله تعالی فرجه الشریف - آغاز کنید. می توانید مانند یکی از استادان، ثواب تدریس های خود را به معصومان علیهم السلام اهدا نمایید.

87 - پیش از هر دوره کلاسداری دو رکعت نماز بخوانید و سپس از خدا بخواهید که شما را در تدریس موفق بدارد.

88 - با حمد خدا و درود و صلوات بر پیامبر عزیز اسلام صلی الله علیه و آله و معصومان علیهم السلام درس را شروع کنید و پس از پایان هر دوره تدریس به شکرانه موفقیت در آن، دو رکعت نماز بخوانید.

3- روش های تدریس

89 - بکوشید برای تدریس خود، «روش تدریس » داشته باشید. از این رو، شایسته و حتی بایسته است که با روشهای کلی تدریس و روش های اختصاصی تدریس هر درس آشنا شوید; زیرا گفته اند: «دنیای امروز دنیای یادگیری روش ها و به کار گیری آن هاست » .

90 - معمولا هنرمندی هر استادی در جلسه اول و بر اساس روشی که در تدریس خود بر می گزیند، مشخص می شود. در این باره بسیار بیندیشید و آن را دست کم نگیرید.

91 - روش های تدریس، متنوع و متفاوت است; به صورت روش روخوانی و توضیح، روش سؤال و جواب، روش دسته بندی، روش عملی، روش سمعی و بصری و روش تلفیقی و آمیخته از روش های پیشین شما می توانید این روش ها و بویژه روش آخر را در تدریس خود به کار گیرید.

92 - به خاطر داشته باشید که طبق آمار ارائه شده از سوی برخی از روانشناسان حدود 80% یادگیری از راه چشم و بقیه آن از راه حواس دیگر انجام می گیرد. از این رو در تدریس، لازم است تا آنجا که امکان دارد مواد و مطالب درسی خود را به صورت بصری نیز ارائه کنید; زیرا گفته اند: «یک تصویر، گویاتر از هزار کلمه است.»

4- فنون و مهارت های تدریس

93 - فنون و مهارت های پیش از تدریس مانند آماده کردن طرح درسی و یا ایجاد فضای مناسب آموزشی، و فنون و مهارت های ضمن تدریس مانند آماده سازی ذهنی شاگردان و یا استفاده از روش تفهیم و القای غیرمستقیم، و فنون و مهارت های پس از تدریس مانند ارزشیابی از تدریس خودتان و یا ارزشیابی از تحصیل شاگردان را در نظر داشته باشید و آن ها را به کار گیرید.

5- مراحل تدریس

94 - مراحل تدریس عبارت اند از:

1- مقدمه;

2- ارائه اطلاعات و تجزیه و تحلیل;

3- جمع بندی و نتیجه گیری.

بکوشید این مراحل را در هنگام تدریس رعایت کنید.

6- مواد مورد استفاده در تدریس

95 - می توانید در تدریس خود و متناسب با شرایط آن، از مواد گوناگونی همچون آیات، روایات، اصول و قواعد عقلی، قوانین و نظریات علمی، سخنان بزرگان دین و دانش، آمار و اخبار صحیح و دقیق، شعر، داستان و خاطره، مثال و تشبیه، ضرب المثل، لطیفه های مفید و مؤدبانه، و جملات و قطعه های زیبای ادبی استفاده کنید.

7- ابزارهای تدریس (وسائل کمک آموزشی)

96 - در تدریس از ابزارهایی مانند گچ، تخته سیاه یا وایت برد، طرح و نمودار و لوحه، عکس و پوستر، فیلم و اسلاید، نوارهای صوتی و تصویری، کامپیوتر، بلندگو، اورهد، اپک، فیلم استریپ استفاده کنید تا بر ارتقای کیفیت آموزش خود بیفزایید.

97 - می توانید در آغاز تدریس، خلاصه درس را روی تابلو بنویسید و یک دید کلی نسبت به درس جدید برای شاگردان فراهم آورید.

98 - مواظب باشید هنگام نوشتن روی تخته سیاه یا وایت برد و یا مانند آن، در برابر مطالبی که نوشته اید نایستید.

99 - روی تخته سیاه یا وایت برد و مانند آن هر مطلبی را ننویسید، بلکه فقط مطالب مهم و ضروری را، آن هم به صورت دسته بندی شده، بنویسید.

100 - هنگامی که روی تخته سیاه مطلبی را می نویسید، آن را با صدایی رسا نیز بخوانید تا همه شاگردان آن مطلب را بشنوند و بدون درنگ بنویسند و منتظر کنار رفتن شما از جلوی تخته نباشند.

101 - عنوان و موضوع درس را در بالای تخته و در قسمت وسط یا سمت راست آن بنویسید و در صورت امکان، آن را تا پایان درس پاک نکنید.

102 - چیزهایی مانند گچ را به طرف شاگردان پرتاب نکنید و چنانچه گچ از دستتان افتاد، آن را بردارید. استادی در باره روش تدریس و کلاس خود از شاگردان نظرخواهی کرده بود. یکی از شاگردان تیزبین از ایشان انتقاد کرده و برای وی نوشته بود: «استاد! یک روز هنگام تدریس گچ از دستتان بر زمین افتاد و شما آن را برنداشتید و پایتان را روی آن گذاشتید و آن را از بین بردید و با این کارتان اسراف کردید.»

103 - تخته گچی را آهسته و از بالا به پایین پاک کنید تا فضای کلاس را گردآلود و غیربهداشتی نکنید.

104 - در صورت امکان، از تخته پاک کنی استفاده کنید که هنگام پاک کردن مطالب درسی صدا ندهد و تخته را نیز سفید و کثیف ننماید.

105 - نوشتن عبارت های «بسم الله الرحمن الرحیم » و یا «باسمه تعالی » را روی تخته گچی و پیش از نوشتن هر مطلب فراموش نکنید.

106 - مطالب نوشته شده یا کشیده شده روی تخته سیاه را - هر چند اندک هم باشند - با دست و یا انگشت پاک نکنید.

107 - در صورت امکان، برای نوشتن مطالب و یا کشیدن شکل ها و بویژه مطالب و شکل های مهم درسی، از گچ رنگی - غیر از گچ قرمز و رنگ هایی مانند آن که به وضوح دیده نمی شوند - استفاده کنید.

108 - برای نشان دادن مطالبی که روی تخته گچی یا وایت برد و مانند آن نوشته و یا کشیده شده است، می توانید از یک چوب اشاره یا خط کش و یا آنتن رادیو استفاده کنید.

109 - مواظب باشید که هنگام نوشتن مطالب روی تخته گچی، لباس و سر و صورت و موهای خود را سفید و گچی نکنید. و اگر سفید و گچی شدید، حتما آنها را پیش از بیرون رفتن از کلاس پاک کنید.

110 - توجه داشته باشید که تخته گچی را پس از نوشتن مطالب روی آن پاک کنید.

پی نوشت ها:

1) نمی دانم، نمی دانم، نمی دانم.

2) یادنامه مفسر کبیر استاد علامه طباطبائی، ص 128

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم بهمن 1391ساعت 12:3  توسط شهربانو  |